Opzetten van beleid

Hieronder wordt omschreven wat er wordt verstaan onder integraal beleid. Daarnaast worden praktische handvatten geboden die u kunnen helpen bij het vormgeven en toepassen van integraal beleid:

-  De handreiking ‘De preventie van overgewicht bij de jeugd. Van beleid naar

   activiteit: de Twentse ervaringen’
-  De Handleiding Preventie van overgewicht in lokaal gezondheidsbeleid van het

   Ministerie van VWS en het Voedingscentrum
-  Het regionale activiteitenoverzicht op het gebied van preventie van overgewicht.

 

Integraal beleid
Integraal gezondheidsbeleid is erop gericht verschillende factoren die van invloed zijn op gezondheid in samenhang aan te pakken. Gezondheid wordt beïnvloed door veel verschillende factoren (determinanten). Deels zijn het factoren die door gezondheidsbeleid te beïnvloeden zijn. Ook andere factoren, die buiten de directe invloedsfeer van de sector volksgezondheid liggen, hebben grote invloed op de gezondheid, zoals de sociale en fysieke omgeving. Bij sociale kenmerken gaat het bijvoorbeeld om sociale cohesie in de wijk, arbeidssituatie en sociaal-economische status. Fysieke kenmerken kunnen zijn: kenmerken van de woning, de verkeersveiligheid en het milieu. Integraal gezondheidsbeleid schept een kader van waaruit intersectorale interventies en maatregelen kunnen worden uitgewerkt voor een integrale aanpak van gezondheidsproblemen (RIVM).

 

Overgewicht is een maatschappelijk gezondheidsprobleem geworden dat vraagt om een integrale lokale aanpak gericht op:

1.  De omgeving, thuis, kinderopvang, school, wijk, die actief uitnodigt tot gezond eten

     en voldoende bewegen (samenhangend beleid en gerichte interventies);
2.  Periodiek preventief onderzoek van alle kinderen en indien nodig gerichte

     begeleiding door de jeugdgezondheidszorg (bijvoorbeeld door

     signaleringsprotocol en/of overbruggingsplan);
3.  Meten van resultaten over een langere periode (monitoring groeigegevens van de

     jeugd en evaluatie van interventies).

Overgewicht is dus niet alleen een kwestie van gedrag maar ook van omgeving. Het individuele- of opvoedingsgedrag wordt erg beïnvloed door het aanbod uit de directe omgeving.

 

Door lokaal beleid kan de directe omgeving worden beïnvloed. En dat kan ertoe leiden dat de gezonde keuze ook de makkelijke keuze wordt. Er zijn hiervoor verschillende beleidsinstrumenten:
•  Juridisch: een regel instellen;
•  Economisch: iets goedkoper of duurder maken;
•  Voorzieningengericht: zorgen dat iets beschikbaar komt;
•  Communicatief: zorgen dat men de juiste informatie krijgt;

 

Niet elke keuze leidt overigens tot extra kosten.

 

Samenhangend beleid met aandacht voor individuele en collectieve maatregelen en voorzieningen is van groot belang bij de aanpak van overgewicht. Samenwerking tussen de verschillende sectoren en binnen verschillende disciplines niet alleen kansrijk maar inhoudelijk ook noodzakelijk. De basis voor een succesvolle preventie van overgewicht ligt in een integrale aanpak waarbij alle relevante beleidsvelden betrokken zijn.

 

Gemeentelijk gezondheidsbeleid rondom overgewicht biedt hiervoor vele mogelijkheden. Gezondheidbeleid kan goed gekoppeld worden aan andere gemeentelijke onderwerpen (wonen, werken, verkeer, sociale zekerheid, onderwijs, milieu, zorg en welzijn).

 

De integrale aanpak van overgewicht in de regionale nota Lokaal Gezondheidsbeleid:
Met integraal gezondheidsbeleid op het gebied van overgewicht wordt in de praktijk het volgende bedoeld:
•  Inzetten van een mix van preventieactiviteiten: De mix moet betrekking hebben op

   het inzetten van lesprogramma’s, campagnes, omgevingsinterventies en

   onderzoek. De uitgangspunten van de activiteiten hebben betrekking op de

   determinanten van overgewicht: beweging, inactiviteit, voeding en leefomgeving.
•  Verbeteren van de keten na signalering van overgewicht: goede verwijzings- en

    terugkoppelingsafspraken tussen professionals. Daarbij moeten ook afspraken

   gemaakt worden over de rollen die de verschillende professionals hebben.

 

Om bovenstaande te bewerkstelligen moet de gemeente de regie houden en moet er zowel intern binnen de gemeente meer samengewerkt worden (bij overgewicht bij de jeugd gaat het dan om bijvoorbeeld de terreinen; Volksgezondheid, Onderwijs, Jeugd, Sport en Ruimtelijke ordening) als met lokale organisaties.

 

In de regionale nota Lokaal Gezondheidsbeleid wordt een aantal activiteiten genoemd die in ieder geval onderdeel moeten zijn van de integrale aanpak. Het gaat dan bijvoorbeeld om activiteiten zoals Lekker Fit, Gezonde Schoolkantine, Kies voor Hart en Sport en het vergroten van het beweegaanbod buiten schooltijd. Gemeenten moeten er samen met lokale organisaties voor zorgen dat er randvoorwaarden in de gemeenten aanwezig zijn om dergelijke activiteiten uit te zetten/behouden.

 

Hoe wordt de integrale aanpak van overgewicht gerealiseerd?
Het blijkt nog niet eenvoudig om de integrale aanpak van overgewicht in de praktijk te realiseren. In Twente hebben, in het kader van Twente in Balans, drie pilot-gemeenten de afgelopen jaren ervaring opgedaan met de integrale aanpak van overgewicht bij kinderen. Dit waren Hellendoorn, Hof van Twente en Twenterand. Alle ervaringen zijn gebundeld in de handreiking ‘De preventie van overgewicht bij de jeugd. Van beleid naar activiteit: de Twentse ervaringen’
Het biedt praktische handvatten en ondersteuning om de verschillende fasen van het opstellen en uitvoeren van preventiebeleid voor overgewicht te doorlopen. De handreiking bevat tips, valkuilen, ervaringen en praktische instrumenten voor beleidsmedewerkers van gemeenten om in de lokale praktijk aan de slag te gaan met integraal beleid ten aanzien van overgewicht bij de jeugd. Hierbij alvast een paar kleine tips:
•  Bedenk samen met de lokale organisaties een plan van aanpak en maak gebruik

   van elkaars deskundigheid.
•  Begin op een klein geografisch niveau om samen met lokale organisaties

   activiteiten uit te zetten (bijvoorbeeld wijk of dorp). Daarmee wordt succes snel

   zichtbaar. Dit is een goede manier om lokale organisaties te enthousiasmeren om

   ook iets aan de aanpak van overgewicht te doen. Zorg er overigens wel voor dat 

   resultaten kenbaar gemaakt kunnen worden aan de andere delen van de gemeente,

   zodat de aanpak uit kan rollen.
•  Integraal gezondheidsbeleid hoeft niet heel groot te zijn. Er mogen juist ook kleine

   activiteiten plaatsvinden. Bijvoorbeeld: maak afspraken met de supermarkt over

   gezonde sponsoring, of zorg ervoor dat een enthousiaste snackbarhouder

   verantwoordt gaat frituren.

  

Activiteiten
Bij het opzetten van activiteiten is het verstandig om aansluiten bij bestaande en lopende initiatieven. Om dit in kaart te brengen is het mogelijk om een inventarisatie uit te voeren.

 

Het NIGZ heeft 15 normen opgesteld als ‘leefregels’ voor opgroeien met een gezonde gewichtsbeheersing. De 15 normen kunnen als basis dienen voor samenwerking en interventies.
Tevens treft u in de Leeflijn, onderdeel van de Handleiding Preventie van overgewicht in lokaal gezondheidsbeleid (deel 1: Preventie van overgewicht in de nota lokaal gezondheidsbeleid en deel 2: Preventie van overgewicht - van beleid naar activiteit) van het Ministerie van VWS en het Voedingscentrum, een overzicht van mogelijke activiteiten behorende bij verschillende leeftijdscategorieën.

 

Wat gebeurt er op dit moment in Twente?
Op dit moment spelen er zowel lokaal als regionaal een aantal ontwikkelingen rondom de integrale aanpak van overgewicht bij de jeugd. Deze ontwikkelingen hebben vooral betrekking op de jeugd. Onder het activiteitenoverzicht vindt u voorbeelden van activiteiten die nu lokaal spelen.